suthichaiyoon.com

ลิขสิทธิ์

ลิขสิทธิ์ (ลิก-ขะ -สิด) หมายถึง สิทธิทางวรรณกรรมและศิลปกรรม ซึ่งเป็นทรัพย์สินทางปัญญาที่เจ้าของผลงานใช้สติปัญญา ความรู้ความสามารถสร้างสรรค์ขึ้นโดยมีกฎหมายคุ้มครอง

งานที่กฎหมายลิขสิทธิ์คุ้มครอง ได้แก่ งานหนังสือ งานประพันธ์ บทประพันธ์ทุกชนิด ทั้งร้อยแก้วและร้อยกรอง งานนิพนธ์ที่ทำขึ้นทุกชนิด งานนั้นอาจจะอยู่ในรูปของ หนังสือ จุลสาร สิ่งพิมพ์ หรืออยู่ในรูปของคำพูด เช่น ปาฐกถา เทศนา คำปราศรัย สุนทรพจน์ หรือเป็นโปรแกรมคอมพิวเตอร์ นอกจากนี้ยังมีสิ่งที่สร้างสรรค์ขึ้นเป็นศิลปะ เช่น บทเพลง งานประติมากรรม งานสถาปัตยกรรม งานนาฏกรรม งานภาพยนตร์ งานแพร่เสียง แพร่ภาพ และงานอื่น ๆ ในแผนกวรรณคดีและแผนกศิลปะ ซึ่งเกิดจากการสร้างสรรค์ขึ้นเองโดยไม่ได้ลอกเลียนแบบงานผู้อื่น

กฎหมายลิขสิทธิ์กำหนดว่าลิขสิทธิ์จะมีอายุ ๕๐ ปี นับแต่การเผยแพร่ผลงานครั้งแรก

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้รัก ภาษาไทย"

อันตรธาน

อันตรธาน (อัน-ตะ -ระ -ทาน) หมายถึง สูญไป, หายไป มาจากคำบาลีว่า อนฺตร (อัน-ตะ-ระ) แปลว่า ระหว่าง หรือภายใน. สมาสกับ คำว่า ธาน (ทา-นะ) แปลว่า การวางไว้, การตั้งไว้

อันตรธาน แปลว่า การอยู่ระหว่างสิ่งอื่น หรือการอยู่ภายในสิ่งอื่น หมายถึง การไม่ปรากฏให้เห็น คือหายไป เช่น ในเรื่องกามนิต วาสิฏฐีเล่าถึงองคุลิมาลให้กามนิตฟังว่า "กว่าฉันจะหายตกใจตะลึง องคุลิมาลก็อันตรธานวับไปจากลานเหมือนอย่างที่โผล่แวบขึ้นมาให้เห็นตัวในครั้งแรกฉะนั้น"

นอกจากนั้นคำว่า อันตรธาน ยังใช้ในการพูดเล่น ๆ เช่น ฉันวางปากกาไว้ตรงนี้ เผลอเดี๋ยวเดียวอันตรธานไปแล้ว

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

จบ

จบ มี ๒ คำ  คำหนึ่งหมายถึง สิ้นสุดเรื่องไม่ต้องทำอีกต่อไป เช่น พ่อแม่ต้องทำงานเหนื่อยยากเพื่อส่งเสียให้ลูก ๆ เรียนจบ.  ใช้โดยปริยายหมายถึงหมดทางแก้ไข เช่น วันไหนเขาถูกจับได้ว่ายักยอกเงินของบริษัทก็จบกัน.  คำว่า จบ ความหมายนี้ใช้เป็นลักษณนามก็ได้ เช่น เขาตั้งนโม ๓ จบ. จดหมายฉบับนี้ ผมอ่านแล้วอ่านอีกถึง ๓ จบ จนจำได้ขึ้นใจ.

 จบ อีกคำหนึ่ง หมายถึง อาการพนมมือหรือยกของขึ้นเหนือหน้าผาก เพื่อตั้งใจอธิษฐานเมื่อเวลาทำบุญ  เช่น คุณยายสอนให้หลานยกอาหารขึ้นจบก่อนใส่บาตร.  คำว่า จบ ความหมายนี้ ในอักขราภิธานศรับท์ (อ่านว่า อัก-ขะ -รา-พิ -ทาน-สับ) ซึ่งเป็นพจนานุกรมไทยที่เริ่มทำสมัยต้นรัตนโกสินทร์ ใช้ว่า จบหัว คือยกสิ่งของขึ้นเหนือหัว. ปัจจุบันเราใช้แต่เพียงคำว่า จบ ไม่ต้องมีคำว่า หัว ต่อท้าย.

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

ขานนาค

ขานนาค  ประกอบด้วยคำว่า  ขาน  และ  นาค 

ขาน หมายถึง กล่าว, พูด, เรียก, เช่น ขานชื่อ หมายความว่า เรียกชื่อ.  ขานรับ หมายความว่า  ออกเสียงตอบเสียงเรียก  นาค หมายถึง ผู้ประเสริฐ คือ ผู้ที่เตรียมตัวเข้าอุปสมบทเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา

ในพิธีอุปสมบท   ผู้เป็นนาคจะเข้าไปนั่งอยู่ต่อหน้าพระอุปัชฌาย์  พระกรรมวาจาจารย์  และพระสงฆ์ไม่น้อยกว่า ๑๐ รูปที่นั่งเป็นพระอันดับเป็นพยานในการบวช   มีเครื่องอัฐบริขารครบถ้วน  นาคจะกล่าวคำขอไตรสรณาคมน์  ขอศีล   และคำขอบวช   แล้วจะตอบข้อชักถามเกี่ยวกับความพร้อมของคุณสมบัติของผู้บวช  การที่พระกรรมวาจาจารย์และนาคกล่าวคำซักถามและโต้ตอบกันในเรื่องคุณสมบัติของผู้ขอบวชเพื่อตรวจสอบความพร้อมนี้เอง เรียกว่า  ขานนาค          ต่อมา  อนุโลมเรียกคำขอบวชทั้งหมดว่า ขานนาค  เช่น จะบวชอยู่อาทิตย์หน้าแล้ว  จำบทขานนาคได้หรือยัง

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

ลงแดง

ลงแดง ในตำราแพทย์แผนโบราณของไทย หมายถึงอาการของโรคอย่างหนึ่ง คือท้องเสียอย่างแรง และมีเลือดจำนวนมากปนออกมากับอุจจาระด้วย. เด็กเล็กที่เป็นโรคซาง คือมีเม็ดผื่นขึ้นในปากและลิ้นเป็นฝ้า ก็อาจมีอาการลงแดงได้ หรือเด็กที่เป็นตานขโมยคือโรคพยาธิในลำไส้ ก็อาจมีอาการลงแดงได้เช่นกัน

ลง หมายถึง ถ่ายท้องอย่างแรง ใช้ในคำว่า ทั้งลงทั้งราก หมายถึง ทั้งท้องเดินและอาเจียน. คำว่า แดง หมายถึง สีของเลือดที่ปนออกมากับอุจจาระ

ลงแดง ยังใช้หมายถึงอาการของคนที่อดสิ่งเสพติดแล้วอาเจียนและถ่ายเป็นเลือด เพราะการขาดสิ่งเสพติดทำให้เกิดอาการปวดท้อง กล้ามเนื้อเกร็ง ลำไส้บีบตัวจนทำให้มีเลือดออกในทางเดินอาหาร.  คำว่า ลงแดง อาจใช้เป็นคำเปรียบเทียบถึงอาการหงุดหงิดกระวนกระวายของคนที่เคยทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นประจำจนขาดไม่ได้ เช่น เคยไปตีกอล์ฟทุกวันเสาร์ เว้นแค่เสาร์นี้เสาร์เดียวถึงกับจะลงแดงเชียวหรือ

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"

บัง-กำบัง

 คำว่า บัง กับ กำบัง มีความหมายคล้ายกัน คือต่างหมายถึง กันหรือกั้นไม่ให้ผ่าน ไม่ให้โดน

คำนามที่อยู่หน้าคำว่า บัง อาจเป็นผู้ทำกิริยาบัง ก็ได้ หรือเป็นผู้ถูกบัง ก็ได้ เช่นถ้าพูดว่า "เขายืนบังฉัน คุณแม่เลยตีฉันไม่ได้" เขาเป็นผู้บังฉันไม่ให้แม่ตีได้.  ถ้าพูดว่า "เขายืนบังฉัน คุณแม่เลยตีเขาไม่ได้" หมายความว่า เขายืนแอบอยู่ข้างหลังฉัน. นอกจากนี้ คำว่า บัง ยังหมายถึง กั้นไม่ให้เห็น ก็ได้ เช่น เขายืนบังฉัน ฉันเลยมองขบวนแห่ไม่เห็น. 

ส่วนคำนามที่อยู่หน้าคำว่า กำบัง เป็นผู้ทำกิริยา กำบัง เสมอ ไม่ใช้เป็นผู้ถูกทำกิริยา เช่น ทิวเขาช่วยกำบังลมไว้. เทวดาช่วยกำบังกายพระกุมารไม่ให้ยักษ์เห็น. คำว่า กำบัง เมื่อประสมกับคำว่า ที่ เป็น ที่กำบัง หมายถึง ที่กั้นไว้ไม่ให้โดน เช่น ทหารหลบอยู่ในที่กำบัง.

ที่มา : บทวิทยุรายการ "รู้ รัก ภาษาไทย"